Progetto |
LaLaLexiT
Glossario | Glossario digitale
Lemma | soloecismus
soloecismus
- Gianmario Cattaneo email
Abstract
Dopo un’introduzione generale sul concetto di solecismo nella grammatica greca e latina, la presente voce si sofferma sugli utilizzi del termine soloecismus al di fuori dell’ambito grammaticale: in età tardoantica questo sostantivo, che indica un errore grammaticale legato a una scorretta combinazione di due o più parole, trova interessanti impieghi in particolare all’interno delle controversie religiose tra intellettuali pagani e cristiani.
Lingua: it
Copyright © 2025 Gianmario Cattaneo. This is an open-access work distributed under the terms of the Creative Commons Attribution License (CC BY). The use, distribution or reproduction is permitted, provided that the original author(s) and the copyright owner(s) are credited and that the original publication is cited, in accordance with accepted academic practice. The license allows for commercial use. No use, distribution or reproduction is permitted which does not comply with these terms.
Permalink http://doi.org/10.30687/LLLXT/2375-1355/2025/01/001
- SACERD. gramm. VI 449,16-17: Soloecismus est latini sermonis inpropria ordinatio, oratio inconsequens, uerborum inter se non suo loco positorum uitiosa structura, carens ordine sermo, dictio non cohaerens DigilibLT
- DON. mai. 3,2 p. 655,4-5: Soloecismus est uitium in contextu partium orationis contra regulam artis grammaticae factum DigilibLT
- POMP. gramm. V 288,24-26: si multa uerba ponat, integra quidem singula, in conexione autem peccantia, facit soloecismum DigilibLT
- POMP. gramm. V 292,13-17: Plinius sic dicit, “quando sit soloecismus, quando sit schema, sola intellegentia discernit”. Noli te referre ad illud quod diximus de metaplasmis. Nam et in soloecismo hoc quaeritur, utrum sciens hoc fecerit an nesciens: si sciens fecerit, erit schema; si nesciens fecerit, erit soloecismus DigilibLT
- SERV. 5,120: PVBES INPELLVNT figura est, ut “pars in frusta secant”. Et sciendum inter barbarismum et lexin, hoc est latinam et perfectam elocutionem, metaplasmum esse, qui in uno sermone fit ratione uitiosus. Item inter soloecismum et schema, id est perfectam sermonum conexionem, figura est, quae fit contextu sermonum ratione uitiosa. Ergo metaplasmus et figura media sunt et discernuntur peritia et inperitia DigilibLT
- TERT. nat. 1,3,8: sicuti uerborum atque sermonum barbarismus est uitium et soloecismus et insulsior figura
- TERT. adu. Val. 9,2: Namque ex illis duodecim aeonibus, quos homo et ecclesia ediderant, nouissima natu aeon – uiderit soloecismus, sophia enim nomen est – incontinentia sui sine coniugis theleti societate prorumpit in patrem inquirere
- ARNOB. nat. 1,59,1: Barbarismis, soloecismis obsitae sunt, inquit, res uestrae et uitiorum deformitate pollutae
- ARNOB. nat. 1,59,13: Aut igitur nulla est culpa indifferenter his uti et frustra nos dicitis soloecismorum obscenitate deformes
- AVG. catech. rud. 9,13: Nouerint etiam non esse uocem ad aures dei nisi animi affectum: ita enim non irridebunt, si aliquos antistites et ministros ecclesiae forte animaduerterint uel cum barbarismis et soloecismis deum inuocare
- AVG. conf. 1,18,28: quid autem mirum, quod in uanitates ita ferebar et a te, deus meus, ibam foras, quando mihi imitandi proponebantur homines, qui aliqua facta sua non mala si cum barbarismo aut soloecismo enuntiarent, reprehensi confundebantur, si autem libidines suas integris et rite consequentibus uerbis copiose ornateque narrarent, laudati gloriabantur?
- AVG. doctr. christ. 2,13,19: nam soloecismus qui dicitur, nihil est aliud quam cum uerba non ea lege sibi coaptantur, qua coaptauerunt, qui priores nobis non sine auctoritate aliqua locuti sunt. utrum enim “inter homines” an “inter hominibus” dicatur, ad rerum non pertinet cognitorem
- AVG. c. Faust. 22,25: non absurde fortasse dicatur in genere suo, quantum distant schemata et metaplasmi doctorum a soloecismis et barbarismis inperitorum, tantum distare figurata facta prophetarum a libidinosis peccatis iniquorum
- AVG. c. Faust. 22,25: minimae quidem illae res, istae autem magnae sunt, nec ad hoc inde ducta similitudo est, ut schema sacramento et soloecismus adulterio coaequetur
- HIER. uirg. Mar. 16: Non, inquam, flagito linguae nitorem, animae quaero puritatem. Apud Christianos soloecismus est magnus et uitium, turpe quid uel narrare uel facere
- HIER. tract. in psalm. 81,8: Iste uero Paulus, quondam persecutor, qui dicebat “Etsi imperitus sermone, non tamen scientia”, qui soloecismos facit in loquendo, crucem Christi portat, et quasi triumphans omnes capit. Totum orbem subegit ab oceano usque mare Rubrum
- AVSON. epigr. 81,4: Da rectum casum: iam solicismus eris MQDQ
Per quanto riguarda il mondo latino, le spiegazioni di soloecismus che forniscono l’autore della Rhetorica ad Herennium (Rhet. Her. 4,12,17: Vitia in sermone, quo minus is Latinus sit, duo possunt esse: soloecismus et barbarismus. Soloecismus est, cum in verbis pluribus consequens uerbum superiori non accommodatur. Barbarismus est, cum uerbum aliquod uitiose effertur) e Quintiliano (Quint. inst. 1,5,37: Cetera uitia omnia ex pluribus uocibus sunt, quorum est soloecismus) si inseriscono nel solco della tradizione grammaticale alessandrina e anche nei grammatici tardoantichi tale uitium viene identificato come un errore nella concatenazione delle parole (sulla definizione di soloecismus negli autori latini, cf. in generale Charpin 1978; Baratin 1989, 270-8; Calboli 2020, 675-8; Zago 2023). Plozio Sacerdote (1) SACERD. gramm. VI 449,16-17: Soloecismus est latini sermonis inpropria ordinatio, oratio inconsequens, uerborum inter se non suo loco positorum uitiosa structura, carens ordine sermo, dictio non cohaerens accumula una serie di definizioni di soloecismus per sottolineare l’incoerenza sintattica che comporta un errore di questo genere (sul capitolo de soloecismis di Sacerdote, cf. Bramanti 2020, 380-98). Donato (2) DON. mai. 3,2 p. 655,4-5: Soloecismus est uitium in contextu partium orationis contra regulam artis grammaticae factum pone l’accento sull’errato contextus partium orationis (3) POMP. gramm. V 288,24-26: si multa uerba ponat, integra quidem singula, in conexione autem peccantia, facit soloecismum (cf. Holtz 1981, 143; Zago 2023, 107-8, 113-5), e così fanno altri grammatici: ad esempio, parlando di solecismo, Pompeo sottolinea soprattutto che il uitium del solecismo non riguarda le singole parole, ma la conexio tra di loro (3) POMP. gramm. V 288,24-26: si multa uerba ponat, integra quidem singula, in conexione autem peccantia, facit soloecismum . Analizzando queste e numerose altre attestazioni, Zago (2023, 130) osserva però che i grammatici tardoantichi non arrivarono mai a condurre una serrata riflessione sulla sintassi: «la sintassi appare in filigrana nella trattazione del solecismo, ma i grammatici sembrano più interessati alla catalogazione delle molteplici possibilità del vitium che ai meccanismi del funzionamento della coniunctio, della conexio, del contextus e di ogni altro ordine che il solecismo turba. […] la ‘catena parlata’ che emerge dalla terminologia impiegata dai grammatici per definire il uitium è una catena intesa come sequenza di vocaboli uniti da rapporti di semplice contiguità e non di gerarchia grammaticale».
Per quanto riguarda i modi in cui si possono manifestare i solecismi, Quintiliano (inst. 1,5,38-41) inquadra questi fenomeni nelle categorie della cosiddetta quadripertita ratio (cf. Desbordes 1983; Ax 1986; Zago 2023, 104-5, da cui si traggono le seguenti definizioni): adiectio (‘aggiunta di una pars orationis’), detractio (‘sottrazione di una pars orationis’), transmutatio (‘inversione tra due partes orationis’), inmutatio (‘sostituzione di una pars orationis con un’altra, oppure all’interno degli accidentia’); tale classificazione fungerà da punto di partenza per le teorizzazioni successive (cf. Baratin 1989, 278-86).
Per i grammatici divenne importante distinguere il soloecismus dalla figura grammaticale (schema), ovvero un ornamento del discorso che implica la contravvenzione di una norma sintattica: come sostenuto da Quintiliano (inst. 9,3,2-4), le tipologie di solecismi descritte in precedenza possono diventare schemata, qualora siano usate con cognizione di causa e soprattutto trovino un sostegno e una giustificazione in auctoritas, venustas e consuetudo (cf. Schenkeveld 2000; Baratin, Desbordes 2007; Cavarzere, Cristante 2019). La consapevolezza nell’uso di un soloecismus diventa dunque un discrimine importante per distinguere uitium e uirtus orationis, come afferma anche il grammatico Pompeo (4) POMP. gramm. V 292,13-17: Plinius sic dicit, “quando sit soloecismus, quando sit schema, sola intellegentia discernit”. Noli te referre ad illud quod diximus de metaplasmis. Nam et in soloecismo hoc quaeritur, utrum sciens hoc fecerit an nesciens: si sciens fecerit, erit schema; si nesciens fecerit, erit soloecismus (cf. Holtz 1979, 210-11). I confini tra soloecismus e schema non erano comunque così netti, e la casistica che presentava la letteratura latina poteva prestarsi a più interpretazioni: ad esempio, Servio introduce il concetto di figura come fenomeno intermedio tra soloecismus e schema (5) SERV. 5,120: PVBES INPELLVNT figura est, ut “pars in frusta secant”. Et sciendum inter barbarismum et lexin, hoc est latinam et perfectam elocutionem, metaplasmum esse, qui in uno sermone fit ratione uitiosus. Item inter soloecismum et schema, id est perfectam sermonum conexionem, figura est, quae fit contextu sermonum ratione uitiosa. Ergo metaplasmus et figura media sunt et discernuntur peritia et inperitia , non introdotto a scopo ornamentale ma per necessità metriche (cf. Torzi 2000, 50; Delvigo 2022, 176-7).
Se è stata prodotta un’ingente letteratura sul concetto di soloecismus in grammatica e retorica, minore attenzione è stata dedicata all’impiego di questo termine all’interno di testi tardoantichi non grammaticali. Nell’Ad nationes Tertulliano tocca un celebre argomento che verrà sviluppato anche nell’Apologeticum (3,1-8), ovvero l’odio dei pagani per il nome stesso di ‘cristiano’. L’apologeta sostiene che non si possa attribuire nessuna colpa ai nomi, a meno che contengano in sé qualcosa di sconveniente e indecente per chi parla e chi ascolta, così come la presenza di un soloecismus, un barbarismus o una figura retorica dozzinale turba l’orecchio dell’ascoltatore (6) TERT. nat. 1,3,8: sicuti uerborum atque sermonum barbarismus est uitium et soloecismus et insulsior figura (cf. Moles 2023, 959). D’altra parte, nell’Aduersus Valentinianos, discutendo della teoria valentiniana degli eoni, cioè delle differenti emanazioni divine (sulla quale si veda la panoramica offerta da Thomassen 2008), Tertulliano stesso si autoaccusa di aver utilizzato un solecismo nella pericope nouissima natu aeon, giacché un sostantivo maschile (aeon) è concordato con un aggettivo femminile (nouissima), ma solo perché il nomen dell’eone è sophia (7) TERT. adu. Val. 9,2: Namque ex illis duodecim aeonibus, quos homo et ecclesia ediderant, nouissima natu aeon – uiderit soloecismus, sophia enim nomen est – incontinentia sui sine coniugis theleti societate prorumpit in patrem inquirere .
A proposito degli scontri tra pagani e cristiani nel III-IV secolo, la presenza di barbarismi e solecismi all’interno delle Sacre Scritture e delle opere degli autori di fede cristiana attirò le critiche dei dotti pagani, che ne denunciarono lo scarso valore letterario (cf. Norden 1898, 516-28; Zambon 2019, 182-5). Nell’Aduersus nationes Arnobio dà testimonianza di questa accusa (8) ARNOB. nat. 1,59,1: Barbarismis, soloecismis obsitae sunt, inquit, res uestrae et uitiorum deformitate pollutae (cf. Courcelle 1968, 172; Rinaldi 1989, 173-4; Marin 2007, 168-70) e sottolinea come anche gli autori pagani avessero inserito barbarismi et soloecismi nelle loro opere: quindi o il loro uso doveva essere concesso anche agli autori cristiani (9) ARNOB. nat. 1,59,13: Aut igitur nulla est culpa indifferenter his uti et frustra nos dicitis soloecismorum obscenitate deformes , oppure gli stessi scrittori pagani dovevano essere rimproverati per aver commesso i medesimi errori.
Altre risposte alla critica di povertà stilistica di testi e autori cristiani provengono dall’opera di Agostino, il quale invita i suoi avversari a focalizzarsi sul contenuto di un’opera anziché sulla forma. Nel De catechizandis rudibus Agostino si rivolge a dotti provenienti da eccellenti scuole di grammatici et rhetores che decidevano di accostarsi alla religione cristiana: costoro non dovevano badare all’esteriorità delle parole, ma alla profondità dei concetti veicolati dall’insegnamento cristiano; in questo modo, avrebbero imparato a trascurare persino i barbarismi et solecismi che sarebbero potuti uscire dalla bocca dei sacerdoti (10) AVG. catech. rud. 9,13: Nouerint etiam non esse uocem ad aures dei nisi animi affectum: ita enim non irridebunt, si aliquos antistites et ministros ecclesiae forte animaduerterint uel cum barbarismis et soloecismis deum inuocare (su questo passo, cf. Courcelle 1958, 176; Rinaldi 1989, 168-70; Morani 2017, 37-8). Tale affermazione trova interessanti paralleli con altri passi degli opera agostiniani. Ad esempio, nelle Confessiones, Agostino dice di essersi lasciato irretire in gioventù da coloro che badavano più alla correttezza grammaticale che ai contenuti nefandi dei loro discorsi (11) AVG. conf. 1,18,28: quid autem mirum, quod in uanitates ita ferebar et a te, deus meus, ibam foras, quando mihi imitandi proponebantur homines, qui aliqua facta sua non mala si cum barbarismo aut soloecismo enuntiarent, reprehensi confundebantur, si autem libidines suas integris et rite consequentibus uerbis copiose ornateque narrarent, laudati gloriabantur? . Oppure ancora, secondo quanto affermato nel De doctrina Christiana, colui che vuole cogliere il significato delle Scritture non deve soffermarsi sui solecismi o sui barbarismi (12) AVG. doctr. christ. 2,13,19: nam soloecismus qui dicitur, nihil est aliud quam cum uerba non ea lege sibi coaptantur, qua coaptauerunt, qui priores nobis non sine auctoritate aliqua locuti sunt. utrum enim “inter homines” an “inter hominibus” dicatur, ad rerum non pertinet cognitorem . Occorre infine segnalare che Agostino impiega il termine soloecismus non solo in risposta alle polemiche anticristiane, ma anche come metafora del peccato: infatti, l’Ipponense afferma che il peccato è una macchia per la vita dell’uomo, così come il solecismo è un uitium del discorso (13) AVG. c. Faust. 22,25: non absurde fortasse dicatur in genere suo, quantum distant schemata et metaplasmi doctorum a soloecismis et barbarismis inperitorum, tantum distare figurata facta prophetarum a libidinosis peccatis iniquorum , anche se la gravità del peccato è imparagonabile rispetto a quella di una semplice menda grammaticale (14) AVG. c. Faust. 22,25: minimae quidem illae res, istae autem magnae sunt, nec ad hoc inde ducta similitudo est, ut schema sacramento et soloecismus adulterio coaequetur .
Anche Girolamo inserisce il termine soloecismus in un più ampio discorso riguardante la condotta morale che deve tenere l’uomo, come dimostra un passo del De uirginitate Beatae Mariae aduersus Heluidium (15) HIER. uirg. Mar. 16: Non, inquam, flagito linguae nitorem, animae quaero puritatem. Apud Christianos soloecismus est magnus et uitium, turpe quid uel narrare uel facere : la vita cristiana deve fondarsi sulla morigeratezza e non sull’eloquenza superficiale, e il vero cristiano non deve badare ai solecismi formali, ma piuttosto considerare come un soloecismus il dire e il fare turpe quid (cf. Milazzo 1995, 263-5; Courtray 2020). Questo invito a non curarsi degli orpelli retorici è altrettanto manifesto in un passaggio dei Tractatus in psalmos, in cui i solecismi diventano quasi il tratto distintivo di una figura modello per i cristiani di ogni tempo, ovvero quella di Paolo (16) HIER. tract. in psalm. 81,8: Iste uero Paulus, quondam persecutor, qui dicebat “Etsi imperitus sermone, non tamen scientia”, qui soloecismos facit in loquendo, crucem Christi portat, et quasi triumphans omnes capit. Totum orbem subegit ab oceano usque mare Rubrum : come afferma Milazzo, «il linguaggio ‘scorretto’ assume, addirittura, agli occhi dello Stridonense la valenza di un vessillo […]. Ritorna la vecchia antitesi fra il sermo piscatorius e la vacua ricerca della urbanitas e delle raffinatezze formali più o meno fini a se stesse; un’antitesi ormai topica, nata forse dall’orgoglioso desiderio degli intellettuali cristiani di distinguersi dai canoni della cultura pagana» (Milazzo 1995, 276; cf. anche Clausi 2004, 230-1).
Merita infine di essere segnalata un’attestazione di soloecismus in un testo poetico. Ausonio, in un epigramma indirizzato al grammatico Auxilius, scherza sul fatto che il suo nome contenga un errore grammaticale (17) AVSON. epigr. 81,4: Da rectum casum: iam solicismus eris , anche se auxilius per auxilium non implica un errore sul piano sintattico e sarebbe un barbarismus anziché un soloecismus (cf. Kaster 1988, 386-7).
- Ax 1986: W. Ax, Quadripertita ratio: Bemerkungen zur Geschichte eines aktuellen Kategoriensystems (Adiectio-Detractio-Transmutatio-Inmutatio), «Historiographia linguistica» 13 (1986), 365-80
- Baratin 1989: M. Baratin, La naissance de la syntaxe à Rome, Paris 1989
- Baratin, Desbordes 2007: M. Baratin, F. Desbordes, La «troisième partie» de l’ars grammatica, in F. Desbordes, Idées grecques et romaines sur le language, Lyon 2007, 65-90 (https://books.openedition.org/enseditions/30623)
- Bramanti 2022: M. Plotii Sacerdotis Artium grammaticarum libri I-II, [Probi] De catholicis. Introduzione, edizione critica sinottica, commento e indici a cura di A. Bramanti, Hildesheim 2022
- Calboli 2020: Cornifici seu incerti auctoris Rhetorica ad C. Herennium. Prolegomena, edizione, traduzione, commento e lessico a cura di G. Calboli, Berlin; Boston 2020
- Cavarzere, Cristante 2019: M. Fabi Quintiliani Institutionis oratioriae liber IX. Introduzione, testo, traduzione e commento a cura di A. Cavarzere e L. Cristante, Hildesheim 2019
- Charpin 1979: Fr. Charpin, La notion de solécisme chez les grammairiens latins, in P. Grimal (ed.). Varron. Grammaire antique et stylistique latine. Recueil offert à Jean Collart pour son soixante-dixième anniversaire par ses collègues, ses élèves, ses amis, Paris 1978, 211-16
- Clausi 2004: B. Clausi, I Padri e i classici. Difficili percorsi dalla ricerca alla scuola, «Auctores Nostri» 1 (2004), 225-35
- Courcelle 1958: P. Courcelle, Propos antichrétiens rapportés par Saint Augustin, «Recherches augustiniennes et patristiques» 1 (1958), 149-86 (https://doi.org/10.1484/J.RA.5.102201)
- Courcelle 1968: P. Courcelle, Polemiche anticristiane e platonismo cristiano: da Arnobio a sant’Ambrogio, in A. Momigliano (ed.), Il conflitto tra paganesimo e cristianesimo nel secolo IV, Torino 1968, 165-97
- Courtray 2020: R. Courtray, Défendre la virginité en rhéteur. La rhétorique polémique à l’œuvre dans le Contre Helvidius de Jérôme, «Exercices de rhétorique [en ligne]» 14 (2020) (https://doi.org/10.4000/rhetorique.940)
- Delvigo 2022: M.L. Delvigo, I difetti del poeta: il soloecismus in Servio, in A. Garcea, D. Vallat (ed.), Ars et commentarius: la grammaire dans le commentaire de Servius à Virgile, Turnhout 2022, 169-82
- Desbordes 1983: F. Desbordes, Le schéma “addition, soustraction, mutation, métathèse” dans les textes anciens, «Histoire, épistémologie, langage» 5:1 (1983), 23-30. (https://www.persee.fr/doc/hel_0750-8069_1983_num_5_1_1139)
- Flobert 1986: P. Flobert, La théorie du solécisme dans l’antiquité, «Revue de philologie» 60 (1986), 173-81
- Holtz 1979: L. Holtz, Grammairiens et rhéteurs romains en concurrence pour l’enseignement des figures de rhétorique, in R. Chevallier (ed.), Colloque sur la rhétorique. Calliope I, Paris 1979, 207-20
- Holtz 1981: L. Holtz, Donat et la tradition de l’enseignement grammatical. Étude sur l’Ars Donati et sa diffusion (IVe-IXe siècle) et édition critique, Paris 1981
- Kaster 1988: R.A. Kaster, Guardians of Language: The Grammarian and Society in Late Antiquity, Berkeley; Los Angeles; London 1988
- LSJ: A Greek-English Lexicon. Compiled by H.G. Liddell and R. Scott. Revised and Augmented throughout by H.S. Jones, Oxford 1968
- Marin 2007: M. Marin, Riflessioni intorno alla retorica della verità nella cristianità antica, «Auctores Nostri» 5 (2007), 161-77
- Milazzo 1995: V. Milazzo, Etsi imperitus sermone… Gerolamo, Paolo e la grammatica. I commentari alle epistole paoline, «Annali di storia dell’esegesi» 12 (1995), 261-77
- Moles 2023: J.L. Moles, What’s in a Name? Χριστός/Χρηστός and Χριστιανοί/Χρηστιανοί in the First Century AD, in J. Marincola (ed.), The Collected Papers of J.L. Moles, I, Leiden; Boston 2023, 937-79 ( https://doi.org/10.1163/9789004538719_033)
- Morani 2017: M. Morani, Percezione della crisi nel divenire delle lingue con particolare riferimento al latino cristiano, in A.M. Mazzanti, I. Vigorelli (ed.), Krisis e cambiamento in età tardoantica. Riflessi contemporanei, Roma 2017, 33-50
- Norden 1898: E. Norden, Die Antike Kunstprosa: vom VI. Jahrhundert V. Chr. bis in die Zeit der Renaissance, Leipzig 1898
- Rinaldi 1989: G. Rinaldi, Biblia Gentium. Primo contributo per un indice delle citazioni, dei riferimenti e delle allusioni alla Bibbia in autori pagani, greci e latini di età imperiale, Roma 1989
- Schenkeveld 2000: D.M. Schenkeveld, Figurae grammaticae and Solecisms. The Embarassment of Grammarians and Rhetoricians, «Acta antiqua Academiae scientiarum Hungaricae» 40 (2000), 389-97 (https://doi.org/10.1556/aant.40.2000.1-4.35)
- Thomassen 2008: E. Thomassen, The Valentinian School of Thought, in M. Meyer (ed.), The Nag Hammadi Scriptures, New York 2008, 790-4
- Torzi 2000: I. Torzi, Ratio et Usus. Dibattiti antichi sulla dottrina delle figure, Milano 2000
- Zago 2023: A. Zago, Il lessico del solecismo nei grammatici latini, «Lingue Antiche e Moderne» (2023), 101-39 (https://doi.org/10.4424/lam122023-7)
- Zambon 2019: M. Zambon, Nessun Dio è mai sceso quaggiù. La polemica anticristiana dei filosofi antichi, Roma 2019
| DC Field | Value |
|---|---|
|
dc.identifier |
ECF_article_26444 |
|
dc.title |
soloecismus |
|
dc.contributor.author |
Cattaneo Gianmario |
|
dc.publisher |
Edizioni Ca’ Foscari - Venice University Press, Fondazione Università Ca’ Foscari |
|
dc.type |
Articolo |
|
dc.language.iso |
it |
|
dc.identifier.uri |
http://edizionicafoscari.it/it/edizioni4/riviste/lalalexit/2025/1/soloecismus/ |
|
dc.description.abstract |
Dopo un’introduzione generale sul concetto di solecismo nella grammatica greca e latina, la presente voce si sofferma sugli utilizzi del termine soloecismus al di fuori dell’ambito grammaticale: in età tardoantica questo sostantivo, che indica un errore grammaticale legato a una scorretta combinazione di due o più parole, trova interessanti impieghi in particolare all’interno delle controversie religiose tra intellettuali pagani e cristiani. |
|
dc.relation.ispartof |
LaLaLexiT |
|
dc.relation.ispartof |
Vol. 1 | Luglio 2025 |
|
dc.issued |
2025-07-30 |
|
dc.identifier.issn |
|
|
dc.identifier.eissn |
2375-1355 |
|
dc.rights |
Creative Commons Attribution 4.0 International Public License |
|
dc.rights.uri |
http://creativecommons.org/licenses/by/4.0/ |
|
dc.identifier.doi |
10.30687/LLLXT/2375-1355/2025/01/001 |
|
dc.peer-review |
yes |
|
dc.subject |
Christianity |
|
dc.subject |
Grammar |
|
dc.subject |
Paganism |
|
dc.subject |
Solecism |
|
dc.subject |
['lalalexit'] |
| Download data |